کەرەستەی دژە-کەڵەکەبوون چییە؟

ئاژانتی دژە کەف ماددەی کیمیاییین کە بۆ کەمکردنەوەی کەف لە ڕووپۆشەکاندا بەکاردەهێنرێن. بە شێوەیەکی گشتی لە پۆلیمەری کەم گرژیی ڕوویی پێکهاتوون کە بە خێرایی بڵاودەبنەوە کاتێک وەک سپرا بەکاردەهێنرێن، ئاژانتە دژە کەفەکان لەوانەیە زەیتی کانزایی، جۆری بێ زەیتی کانزایی یان تەنانەت ماددەی ڕەقە دژەئاوی وەک سیلیکا بۆ بەهێزکردنیان لەخۆبگرن.

کەڕەستە دژە کەفەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان لە بۆیە و ڕووپۆش و مەرەکەبەکاندا بەکاردەهێنرێن؛ زۆرجار دەکرێت بە بەکارهێنانی ڕۆڵەر، فڵچە، پاد و شێوازی نوقمکردن، هەروەها بە شێوازی ڕووپۆشی پەردەیی و پڕژاندن جێبەجێ بکرێن.

تایبەتمەندییەکانی دژ-کفکەری

ئاژانە دژە کەف و دژە کەفکردنەکان یارمەتیدەری پرۆسەی کیمیایین کە بۆ کەمکردنەوە یان ڕێگریکردن لە دروستبوونی کەف لە شلەمەنییەکانی پرۆسەی پیشەسازیدا داڕێژراون. ئەمانە زیاتر لەناو ژینگەی مەبەستدا ناتوێنەوە، خاوەنی تایبەتمەندیی چالاکیی ڕووکەشن کە لاملەکانی کەف ناجێگیر دەکەن، ئەمەش دەبێتە هۆی تەقینی بڵقە هەواییەکان یان شکان و لەناوچوونیان.

ڕێگرەکانی کەف بە شێوەیەکی گشتی پێکدێن لە سیلیکاى هایدرۆفۆبیک (دژەئاو) کە لە شلەی سلیکۆنیدا سەربەست کراوە. لە خەستییە نزمەکاندا، ئەم ڕێگرە کەفانە کە لە ڕووی کیمیاییەوە بێکارن، بە جێگیری دەمێننەوە و لە هەمان کاتدا دەتوانن بەسەر ژینگەیەکی کەفداردا بڵاوببنەوە بەبێ ئەوەی پێکهاتەکەی تێکبدەن یان بیگۆڕن – ئەمەش وایان لێدەکات گونجاو بن بۆ بەکارهێنانە پیشەسازییەکانی کەف دروستکردن.

ڕێککەری دژە کەف (دیفۆیمەر)ی بنچینە نەوت، وەک سیلیکا و دیفۆیمەرە پێکهاتەییەکان، هەروەها لەسەر هەڵگرە دەرەکییەکانیش (گرەینول) بوونیان هەیە، و بە بەکارهێنانی شێوازی ڕۆس-مایلز یان شێوازی شەیک فلاسک تاقی دەکرێنەوە، بۆ هەڵسەنگاندنی توانای کەمکردنەوە (خێرایی ڕێککردنەوەی کەف) و بەردەوامی (کاریگەریی درێژخایەن). تاقیکردنەوەی دیکە، وەک پێوانەکردنی کەفی سووڕانەوە یان پێوانەکردنی بریقە، لەوانەیە بەکاربهێنرێن بۆ هەڵسەنگاندنی کاریگەرییان بۆ بەکارهێنانە کۆتاییە تایبەتەکان.

ڕێگاکانی لابردنی کەف

کف ماددەیەکی سروشتیی هەمەجۆرە و چەندین تایبەتمەندیی هەیە کە کاریگەرییان لەسەر خەسڵەتەکانی هەیە، لەوانەش چڕی، پێکهاتەی خانەیی (خانەی کراوە یان داخراو)، پتەویی میکانیکی، تایبەتمەندییەکانی دابڕینی گەرمی و دیمەنی ڕووکەش. پێکهاتەی کیمیایی کف ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە داڕشتنی تایبەتمەندییەکانی، کاتێک کارلێک لەگەڵ ئامێر و ماددە و شلەمەنییەکانی ناو سیستەمێکدا دەکات.

کەفشکێنەکان بەکاردەهێنرێن بۆ کەمکردنەوەی کەفی هەبوو و ڕێگریکردن لە دروستبوونی لە شلەمەنییەکانی پرۆسەی پیشەسازیدا. بۆ ئەوەی کاریگەر بن، پێویستە کەفشکێنەکان لەگەڵ سیستەمەکەیاندا گونجاو بن و توانای بڵاوبوونەوەی خێرايان هەبێت بەسەر ڕووی پەیوەندیی گاز-شلدا. چڕی، شێوازی زیادکردن و هێزەکانی تێکەڵکردن هەموویان بەشدارن لە کاریگەرییەکەیدا.

ڕێگای فیزیایی بۆ لەناوبردنی کەف بوونی هەیە کە بریتین لە دانانی بەربەست، پاڵێوەر، تێکدانی میکانیکی، کارەبای ستاتیک، بەستن، گەرمکردن، هەڵم، تیشک، خێرایی لاساییکردنەوەی بەرز، پەستانخستن، پەستان کەمکردنەوە، دەرکردنی خێرا یان سەروو دەنگ (کۆنترۆڵکردنی شلەی دەنگی). بەداخەوە ئەم تەکنیکانە لەوانەیە کاری زۆریان پێویست بێت، پێویستیان بە شوێنی بەرچاو هەبێت، بەرهەمی لاوەکیی مەترسیدار دروست بکەن یان بەرهەمی لاوەکیی ئەگەریی داخورێنەر دروست بکەن کە دەکرێت تەندروستی و سەلامەتی بخەنە مەترسییەوە.

کاریگەرییەکانی لابردنی کەف

بۆ ئەوەی ماددە دژە کەفەکان کاریگەر بن، پێویستە بە خێرایی و یەکسانی بچنە ناو شلەی کەفاوە، هەر بۆیە پسپۆڕانی پیشەسازی کیمیای جیاوازیان وەک ماددەی دژە کەف پەرەپێداوە کە خاڵی بەهێز و لاوازی جیاوازیان هەیە.

جێگیرکەرەکانی کەف (کەفشکێنەکان) دەبەسترێن بە ڕووی هاوبەشی هەوا-شلەوە و پارچە تەنکەکانی کەف تێکدەدەن، ئەمەش وا دەکات ئەو بۆڵبوولانەی لەناویاندا گیریان خواردووە بتەقن و کەفی سەر ڕووەکە بپووچێتەوە. ئەوان زۆرجار لە ژینگەی خۆیاندا ناتوێنەوە – بە شێوەیەکی گشتی لە ڕۆن، مۆم یان پۆلیمەر پێک هاتوون کە پێکهاتەی سلیکۆنیان هەیە – ئەمەش وایان لێ دەکات گونجاو بن بۆ بەکارهێنان لەسەر زۆر جۆری ژینگەی شلە کەفئاساکان.

ڕێککەری دژە کەف کە پێکهاتەی سلیکۆنیان هەیە لە ڕووپۆشە کارایی بەرزەکاندا بەکاردەهێنرێن بۆ زیادکردنی تایبەتمەندییەکانی دژە پیربوون، پاراستن لە ژەنگهەڵهێنان و بەرگریی کیمیایی، هەروەها بۆ دابینکردنی لکانی باشتر لەنێوان ڕووپۆش و بنچینەکەدا.

بەکارهێنانە تەلارسازییە ڕەنگدارەکان زۆرجار سیستەمی جۆراوجۆری بەستەر بەکاردەهێنن، لە دابەشکراوەکانی PVCی کەمەوە تاوەکوو گیراوەی ڕوونی بنچینە-ئاوی، کە جێبەجێکردنیان بە ڕۆڵەر بەتایبەتی هەستیارە بە دروستبوونی کەف، ئەمەش پێویستی بە کەفشکێنێکی کاریگەر دروست دەکات. هەروەها کەفکردن زۆرجار لە کاتی ڕووپێویکردن (سپرەی)دا ڕوودەدات بەهۆی هێزەکانی لێکبڕینەوە کە دەبنە هۆی ڕۆیشتنێکی خێرای هەوا بەرەو سەرەوە کە لە نێوانیاندا گیری خواردووە، ئەمەش دەبێتە هۆی ڕێژەی خێرای وەرگرتنی هەوا کە پێویستی بە دژەکەفکەرێکی بەردەوام هەیە بۆ بەکارهێنانەکانی سپرەی.

جۆرەکانی ماددە دژە کەبووکەکان

لە بازاڕدا هەڵبژاردەیەکی فراوان لە ماددە دژە-کفەکان هەیە بۆ گونجاندن لەگەڵ هەموو بەکارهێنانێکدا، ئەمەش وایکردووە کە هەڵبژاردنی بەرهەمی گونجاو گرنگ بێت.

ڕاگرکەرە کەفەکانی بنچینە ئاو پێکدێن لە چەندین جۆرە ڕۆن و مۆم کە تێکەڵ بە شلەیەکی بنچینە ئاو کراون، بە شێوەیەکی گشتی ڕۆنە کانزایی یان ڕووەکی و مۆمەکانی EBS؛ مۆمەکانی پارافین؛ مۆمەکانی کحولی چەور و مۆمەکانی ئێستەر لەخۆدەگرن بۆ دابینکردنی بەرزترین ڕووماڵکردن دژی کەفی سەر ڕوو، لە هەمان کاتدا هەوا لەناو تەنۆلکە کەفە گیراوەکاندا دەردەهێنن. ئەوان لە هەردوو بواردا نایابن، هەم لە نەهێشتنی کەفی سەر ڕووکار و هەم لە دەرکردنی هەوای گیرخواردوو لەناو چینەکانی کەفی سەر ڕووکار.

دژکەڵەکەرە سلیکۆنییەکان پۆلێکی داهێنەرانەی دژکەڵەکەرن کە لە سیلیکا پێک هاتوون کە تایبەت کراوە بە دژەئاوی (hydrophobized silica)، کە کار دەکات بۆ نزمکردنەوەی بەربەستی چوونەژوورەوەی بۆ بڵقەکان و تەقاندنیان. تایبەتمەندییە سەرەکییەکانیان بریتین لە بێکاریی کیمیایی، کاریگەری تەنانەت لە خەستییە نزمەکانیشدا و توانای بڵاوبوونەوە بەناو تەواوی پەردەی بڵقەکەدا، لە هەمان کاتدا لەژێر بارودۆخی لێشاوە (shear) و کوڵاندا جێگیرن. کروسیبڵ هەڵبژاردەیەکی فراوانی دژەکەڵەکەی جێی متمانەی هەیە کە گونجاون بۆ پێکهاتەی بۆیە/ڕووپۆشکردن و هەروەها بەرهەمەکانی پاککردنەوە/ڕێکخستن.